Zabawkarstwo ludowe

Zabawkarstwo ludowe było rzemiosłem, które w tym regionie charakteryzowało górali żywieckich. Gmina Stryszawa należy do głównych ośrodków zabawkarstwa ludowego w Polsce. Zabawki zaczęto tu wytwarzać w pierwszej połowie XIX wieku, obok produkcji innych przedmiotów z drewna. Często było i jest to źródło utrzymania rodziny. W przeszłości wytwarzano zabawki w biednych wsiach (tutaj w: Lachowicach, Koszarawie, Jeleśni, Hucisku, Kurowie i Stryszawie) i było głównym źródłem utrzymania rodziny.

Wytworem zabawek zajmowały się całe rodziny i tradycja ta przechodziła z pokolenia na pokolenie. Zabawki z drewna wykonywało się przy użyciu tradycyjnych narzędzi i wzory, które stanowiły i nadal stanowią własność rodzinną. Każde kolejne pokolenie wprowadziło pewne modyfikacje, głównie w zakresie kolorystyki i zdobnictwa. Zabawki zdobiono różnymi technikami; malowano i ryzowano używając wzorów roślinnych i geometrycznych, które zdobiły powierzchnię skrzydeł ptaków i bryczek.

W zależności od tradycji rodzinnych - drewniane zabawki różnią się także dodatkami zdobniczymi, jakimi były futerka (grzywy i ogony koników) oraz kolorowe piórka (karuzelki). Początkowo zabawki były sprzedawane na jarmarkach. Jednak dzięki wędrownym kupcom żywieckie, kolorowe zabawki zaczęły docierać do odleglejszych zakątków Polski.

Do najstarszych zabawek należą: taczki, wózki, kołyski, sześcienne grzechotki (zwane "scyrkowkami") i karetki z konikami. Później pojawiły się koniki na kółkach, poruszające się na kijku karuzelki i "klepoki" (machające skrzydłami ptaszki), oraz dziobiące się kogutki. Później przyszła kolej na koniki zwane "wyścigowcami" i "capami".
Do ludowego zabawkarstwa zalicza się również drewniane ptaszki, których początki masowej produkcji przypadają na początek XX wieku. Przypominają one pierwowzory, ale nie imitują one natury, gdyż są bardziej kolorowe niż w rzeczywistości.
Legenda mówi, że Stryszawianin Teofil Mentel był na usługach u pustelnika w Kalwarii. Na zakończenie służby otrzymał od niego album z kolorowymi ptakami. Kiedy wrócił do Stryszawy, na podstawie ilustracji zawartych w książce zaczął rzeźbić ptaszki w drewnie. Pod jego wpływem także sąsiedzi zaczęli rzeźbić. W połowie XX wieku w samej Stryszawie żyło około 20 rodzin zabawkarskich.
Typowymi ptaszkami stryszawskimi są: kogutki, dudki, sowy, jaskółki, bociany i zięby, oraz ich kompozycje na gałązce czy gnizadku tzw. "rodzinki".
Tradycyjne, ludowe zabawki urzekają młodych swoją prostotą kształtów i kolorystyką, zaś u starszych przywołują wspomnienia z dzieciństwa. To zapewne dzięki temu cieszą się dużą popularnością.
Aby tradycja zabawkarstwa nie uległa zapomnieniu - w Stryszawie powstały Warszataty Twórcze, gdzie pod okiem instruktorów dzieci i młodzież uczą się wytwarzania prostych zabawek "naszych rodziców". Tutaj mieści się również stała ekspozycja zabawek twórców ludowych z terenu Gminy Stryszawa.

do góry

Szkolne Schronisko Młodzieżowe "Pod Jałowcem" w Stryszawie 2010. Design by Ola Surzyn.